Smalt en kobalt blauw

kobaltblauw pigment

Nummer twee van mijn favoriete blauwen is kobaltblauw.
Grappig genoeg is deze kleur genoemd naar de kobold, een kwelgeest die onder de grond zou leven om daar de mijnen en ertslagen te bewaken.

De voorloper van kobaltblauw is smalt.
De Egyptenaren, Perzen, Grieken en Romeinen gebruikten al kobaltverbindingen voor het kleuren van glas. Chinezen gebruikten het voor hun porselein.
Smalt wordt uit kobalt erts (cobaltite) of smaltite gemaakt. Vindplaats van deze ertsen waren mijnen in Bohemen en Saksen. De verwerking tot blauw/blauwsel vond vooral plaats in Nederland en Vlaanderen.
De erts werd gebrand tot een oxyde. Door de oxyde te vermengen met pot-as (een mengsel van zouten) en kwarts krijg je smalt. (Bij gebruik van smaltite als grondstof dan is alleen nog de pot-as nodig). Daarna zal het smalt nog verpulverd en fijngewreven moeten worden om als pigment te kunnen dienen.

Smalt is een mineraal pigment. Dit pigment kan zeer transparant gebruikt worden in olieverf. Het werd vooral veel toegepast in luchtpartijen. Ook werd smalt aan andere kleuren toegevoegd vanwege zijn sneldrogend vermogen. Een nadeel van smalt is dat de kleur niet stabiel is en door vocht langzaam veranderd in een grijsblauw.

Smalt

Hoewel smalt eigenlijk niet ‘a buon fresco’ te gebruiken is, maar wel ‘a secco , dus in tempera’s, werd het in de middeleeuwen ook op fresco’s gebruikt (en niet alleen op de droge ondergrond!). De catastrofale gevolgen hiervan, onder andere bij fresco’s van Giotto, zijn te vinden in de laatste link.
Vanaf de 16 e eeuw won smalt aan populariteit. Maar met de komst van het kobaltblauw (of Thénard’s blauw) werd smalt geleidelijk vervangen door dit nieuwe en goedkopere blauw.

De Zweeds chemicus George Brandt ontdekte in 1777 het element kobalt. De verwerking tot een synthetische kleur duurde nog even. Hiervoor was de methode van Thénard nodig. Kobaltblauw werd pas in 1804 in productie gebracht, door een Noorse firma. Het bedrijf , gevestigd naast een kobaltmijn, maakte in de 19e eeuw vrijwel 80% van de wereldproductie.

Kobaltblauw, een synthetisch pigment is wel ‘a buon fresco’ te gebruiken. Het is een heel stabiele kleur. Kobalt blijft helder van toon, daardoor is het goed in verschillende lagen over elkaar te gebruiken. Anders dan smalt is dit blauw niet transparant maar dekkend. Door zijn stabiele kleur en zijn grotere dekkingskracht heeft kobaltblauw de plaats van smalt ingenomen.