Wede en Indigo
In Europa bestond sinds de middeleeuwen een blauwe kleur die gemaakt werd van wede (Isatis tinctoria). Uit deze plant kan de blauwe kleurstof pastel worden gewonnen. Deze plant is in Nederland zeer zeldzaam (sporadisch te vinden langs de oevers van Rijn en Waal).
Wede was tot in de zestiende eeuw de leverancier van blauwe kleurstof in West-Europa. Wede werd uitgebreid verbouwd in Nederland voor de pastel. De voornaamste leveranciers van wede (voor de texielindustrie van Vlaanderen en Toscane) waren te vinden in Zuid-Frankrijk en in Midden-Duitsland. Later werd wede in Engeland (vooral in Lincolnshire) gekweekt.
De plant werd veel geteeld en was een belangrijke inkomstenbron. De wedecultuur stortte volledig in toen de Portugezen (en later de Nederlanders en Engelsen), indigo uit India naar Europa begonnen te verschepen. Wede werd toen vervangen door de veel sterkere en kleurvastere Oosterse indigo (Indigofera) en vanaf de negentiende eeuw door synthetische indigo.
Wede werd vlak voor de bloei geoogst. Het werd in stukken gesneden, vermengd met zemelen en water en vervolgens gefermenteerd (m.b.v. meekrap). Het resultaat is een kleiachtige massa, de pastel/pasta. Van deze pasta werden balletjes gemaakt, de kokanjes, die gedroogd moesten worden en dan verhandelbaar waren.
Wede gaf textiel een mooie lichte kleur blauw, maar helaas was deze kleur niet water- en lichtvast, waardoor het blauw erg snel verbleekte. Ik weet niet of deze kleur ook werd gebruikt in de schilderkunst.
indigo, pigment
De Romeinen gebruikten indigo als schilderspigment maar ook voor medicinaal en cosmetisch gebruik. Het bleef een luxe en zeldzaam product tot de middeleeuwen.
Aan het eind van de vijftiende eeuw, ontdekte Vasco da Gama een zeeroute naar India. Dit leidde tot een versterking van de handel met India, Indonesië, China en Japan. Indigo kwam hierdoor beter beschikbaar in West-Europa, en ook in Nederland (via de VOC). Europeanen begonnen zelfs indigoplantages aan te leggen. Frankrijk en Duitsland verboden echter geïmporteerde indigo rond het begin van de zestiende eeuw, om hun eigen wede-industrie te beschermen.
Indigo was wel licht- en watervast, maar duur in aanschaf (groot en zwaar en daardoor kostbaar om te verschepen).
Wede kende een wederopleving, eerst doordat een beter fixatief van de kleur werd uitgevonden en later tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. Dit omdat veel doorvoerroutes geblokkeerd waren. Maar de centra in Frankrijk, Duitsland en Engeland konden het tij niet keren. Direct na de vrede in Amerika nam de vraag naar indigo weer enorm toe.
Tegenwoordig (sinds 1880) is er vooral nog de synthetische indigo.
Indigo lost niet in water op, dat maakt het lastig voor gebruik in fresco’s
Daardoor is indigo beter bruikbaar als tempera (b.v. caseïne) bij een fresco ‘a secco’.
Hoewel lastig, is indigo in sythetische vorm wel mogelijk ‘a buon fresco’. De oorspronkelijk plantaardige variatie echter is onbruikbaar: het pigment wordt langzaam door de kalk opgegeten.
http://www.wildebloemen.info/pages bloemen/W/wede.php
Over indigo:
http://loomstate.blogspot.nl/2012/03/many-political-hues-of-indigo.html
http://loomstate.blogspot.nl/2012_05_01_archive.html
